Autor Wątek: Kompatybilność płyt, gramofonów i igieł.  (Przeczytany 9009 razy)

Piotrek

  • Mod
  • Hero Member
  • *****
  • Wiadomości: 1370
    • Obrazki
Kompatybilność płyt, gramofonów i igieł.
« dnia: Październik 27, 2014, 09:53:53 »
Kompatybilność płyt, gramofonów i igieł.
Zagadnienie ważne i warte opisania, zebrania podstawowych informacji w jednym miejscu.
Zdawać by się mogło, że teoretycznie wszystkie płyty drobnorowkowe 33 i 45 obrotowe powinny być kompatybilne z każdym względnie nowoczesnym gramofonem i wkładką stereo, jednak nie do końca tak jest.
Kompatybilność z płytami szelakowymi 78 - obrotowymi jest siłą rzeczy ograniczona, i jest tematem na oddzielną "bajkę".

W obecnych czasach, problem ten stał się dużo ważniejszy , szczególnie w takich krajach jak Polska.
Większość kupowanych przez nas płyt, to albo płyty używane, pochodzące z różnych okresów i przeróżnych krajów świata ( np w krajach takich jak USA, czy Wlk. Brytania, rynek wtórny zdominowany jest przez płyty rodzimej produkcji), albo współczesne reedycje.
Nie wszystkie z tych płyt trzymają się tych samych standardów, najstarsze pochodzą z okresu przed przyjęciem norm to regulujących, trochę nowsze (od późnych lat 50. do wczesnych 70.) pochodzą z czasów,gdy w różnych krajach obowiązywały różne standardy, z kolei część współczesnych reedycji lekceważy część norm.

Z drugiej strony na rynku pojawiają się urządzenia, zarówno gramofony, jak i igły, wkładki z igłą, o dość ograniczonej kompatybilności z mniej typowymi płytami.

1) Rowek i sposób zapisu.
    Mono cięte z myślą o igłach 1mil
   Mono cięte z myślą o igłach 0,7mil (tak jak płyty stereo)
    Stereo cięte z myślą o igłach 0,7mil
   Kwadrofoniczne, z reguły pozwalające na odtwarzanie stereofoniczne igłami  0,7 mil.

Wszystkie te formaty da się poprawnie odtworzyć wkładką stereo z igłą sferyczną 0,7 mil, lub eliptycznymi 0,7 x 0,2;  0,7 x 0,3 i 0,7 x 0,4 mil.

Jednak dla osiągnięcia najlepszych rezultatów do płyt mono ciętych pod kątem igieł 1mil  może być przydatna igła 1 mil, która to jednak, w żadnym wypadku nie nadaje się do odtwarzania płyt stereo, kwadro, ani mono ciętych pod kątem igieł 0,7 mil.

Do kwadrofonicznego odtwarzania płyt systemów kwadrofonii dyskretnej (głównie CD-4), oprócz dekodera są potrzebne igły o tzw. szlifie Shibaty, bądź tzw. line contact, które zasadniczo mogą być także użyte do większości płyt stereo ( i według niektórych użytkowników wykazują przy tym pewne zalety, okupione też wadami ) i mono 0,7 mil, ale absolutnie nie nadają się do płyt mono 1 mil i sporej części starszych płyt stereo (niestandardowe tworzywa).
Podobnie igły sferyczne 0,6 i 0,5 mil (obecnie rzadko spotykane), które miały zapewnić lepsze śledzenie rowka w płytach stereo, absolutnie nie nadają się do płyt mono ciętych z myślą o igłach 1 mil.

Ponadto, płyty radzieckie z lat 50 mają często szerokości rowka pośrednie pomiędzy płytą szelakową a normalną mono 1 mil. Odtwarzanie ich igłami stereo 0,7 mil przynosi słabe rezultaty,
Słaba dostępność, przeważnie niezbyt poszukiwany repertuar i nie najwyższa jakość tych płyt sprawiają, że ten problem dotyczy niewielu słuchaczy i traktujemy to raczej jako ciekawostkę.

2) Materiał
Większość płyt jest wykonania z drobnoziarnistego, elastycznego tworzywa na bazie PCV, jednak nie wszystkie.

Płyty drobnorowkowe 33 i 45 obr z innych niż tzw winyl tworzyw wcale nie są rzadkością na rynku wtórnym.
Żadne z tych płyt nie mogą być odtwarzane igłami typu Line Contact itp.

Skutkować to będzie niską jakością dźwięku i bardzo przyspieszonym zużyciem płyty, częstym błędem użytkowników jest zrzucenie winy za te zjawiska na rzekomo niską jakość / słaby stan płyty. Winę ponosi użytkownik, odtwarzając płytę w nieprawidłowy sposób.

- Płyty z twardszego tworzywa (tzw. vinylite) na bazie winylu, twarde, mało elastyczne, przy puknięciu w label wykazują głuchy odgłos, spotykane gównie w starszych płytach amerykańskich (lata 50) i polskich, ale także z innych krajów.
-Płyty z polistyrenu, szczególnie popularne w USA, głownie jako single 45 obrotowe, ale nie tylko.
- Płyty "Picture Disc", płyty elastyczne "flexi", pocztówki dźwiękowe, płyty cięte w pojedynczych egzemplarzach (tzw. acetaty), wykonane są tez często z różnych niestandardowych tworzyw.

3. Średnica płyt.
Zasadniczo przyjęte są 3 podstawowe średnice płyt:
175mm (ok 7")
250mm (ok 10")
300mm (ok 12")
Każda z tych średnic może występować w wersji 33-obrotowej i 45 - obrotowej,  warianty 300mm/33obr. i 175 mm/45obr. są najpopularniejsze, ale pozostałe kombinacje też nie są rzadkością.

Oprócz tego czasem spotyka się płyty o średnicach niestandardowych:
150mm (ok. 6") -głównie radzieckie, ale tez pojedyncze przypadki w różnych krajach.
 200mm (ok. 8") -głownie niemieckie, holenderskie i radzieckie z lat 50.
i sporadycznie o jeszcze innych, nietypowych wymiarach.

Zasadniczo, dla gramofonów manualnych i półautomatycznych nie robi to różnicy.

Gramofony automatyczne zaś, zdawało by się, że powinny obsługiwać wszystkie standardowe średnice przy obu podstawowych średnicach, ale nie zawsze tak jest.

Czasami mniej popularne średnice wymagają użycia trybu półautomatycznego i to jest jeszcze do  zaakceptowania.

Niestety niektóre gramofony automatyczne nie pozwalają w ogóle na odtworzenie mniej popularnego rozmiaru płyty, co jest sporą wadą i właściwie takiego gramofonu nie sposób polecać jako jedynego, czy podstawowego.

Oprócz tego, do celów radiowych i studyjnych powstawały płyty o rozmiarze 14" i 16" (odtwarzane na specjalnych studyjnych gramofonach) , jednak takie płyty bardzo rzadko trafiają na rynek wtórny (szczególnie w Europie).

Gramofony do zastosowań domowych nie mogą ich odtworzyć, ale niektóre gramofony półprofesjonalne, trafiające również do domowego Hi-fi, bądź to "łykają" te płyty, bądź łatwo jest je do tego przystosować (np. niektóre modele Lenco i Garrarda)

4. Wewnętrzna średnica zapisu i pętla kończąca.

Można spotkać na rynku płyty które pod tym względem odbiegają od standardów, co czasem ogranicza kompatybilność.

 a) Płyty z przedwczesną pętlą kończąca,  lub pętlą w normalnym miejscu ale zapisane tak daleko, że praktycznie nie występuje tzw rowek dobiegowy - mogą pojawić się problemy z działaniem automatyki, przeważnie nawet na gramofonie automatycznym płytę trzeba wyłączyć ręcznie.

b) Płyty z zapisem idącym dalej niż standardowa pętla kończąca, płyt takich nie można odtworzyć na gramofonie automatycznym, a i w niektórych manualnych czasem ramię nie sięga wystarczająco daleko, jednak tego typu płyty należą do rzadkości, więc w zasadzie problem dotyczy tylko stosunkowo nielicznej grupy zbieraczy różnego rodzaju ciekawostek fonograficznych.

5. Grubość płyt

Grubośc płyt w obszarze zapisu jest istotna z punktu widzenia ustawienia VTA, wysokości wkładki w gramofonach bez regulacji VTA i z punktu widzenia ustawienia windy.
Grubość płyt w rejonie otworu na szpindel ma wpływ na kompatybilność ze zmieniarkami (skrajne przypadki mogą z niektórymi modelami nie współpracować).

Wśród płyt drobnorowkowych najcieńsze mają poniżej 1 mm grubości w obszarze zapisu, najgrubsze ponad 3 mm.
Z racji że wpływ błędu kąta VTA na poprawność odtwarzania jest niejednakowy przy odchyłach w górę i w dół (pochylenie wkładki lekko "nosem" w dół ,oczywiście mowa o niewielkim błędzie, nie wprowadza dużo zniekształceń, ale choćby minimalne odchylenie "tyłkiem" w dół może powodować poważne zniekształcenia, szczególnie na niektórych płytach) VTA ustawiamy zawsze dla najgrubszych płyt.

cdn.


DarkB

  • Sr. Member
  • ****
  • Wiadomości: 483
Odp: Kompatybilność płyt, gramofonów i igieł.
« Odpowiedź #1 dnia: Październik 27, 2014, 10:36:28 »
b) Płyty z zapisem idącym dalej niż standardowa pętla kończąca, płyt takich nie można odtworzyć na gramofonie automatycznym, a i w niektórych manualnych czasem ramię nie sięga wystarczająco daleko, jednak tego typu płyty należą do rzadkości, więc w zasadzie problem dotyczy tylko stosunkowo nielicznej grupy zbieraczy różnego rodzaju ciekawostek fonograficznych.
W Polsce wyszło całkiem sporo pocztówek dźwiękowych o rozmiarach typowej kartki pocztowej (często z dogranymi życzeniami do adresata) - i tu m.in. ten problem występuje. Ale fakt, to typowo kolekcjonerski materiał :D

vineelleenn

  • Hero Member
  • *****
  • Wiadomości: 779
Odp: Kompatybilność płyt, gramofonów i igieł.
« Odpowiedź #2 dnia: Październik 27, 2014, 23:16:34 »
b) Płyty z zapisem idącym dalej niż standardowa pętla kończąca, płyt takich nie można odtworzyć na gramofonie automatycznym, a i w niektórych manualnych czasem ramię nie sięga wystarczająco daleko, jednak tego typu płyty należą do rzadkości, więc w zasadzie problem dotyczy tylko stosunkowo nielicznej grupy zbieraczy różnego rodzaju ciekawostek fonograficznych.
W Polsce wyszło całkiem sporo pocztówek dźwiękowych o rozmiarach typowej kartki pocztowej (często z dogranymi życzeniami do adresata) - i tu m.in. ten problem występuje. Ale fakt, to typowo kolekcjonerski materiał :D
Pocziówki z perelu to takie lokalne muzyczne "jaja"... pod każdym względem :(

Piotrek

  • Mod
  • Hero Member
  • *****
  • Wiadomości: 1370
    • Obrazki
Odp: Kompatybilność płyt, gramofonów i igieł.
« Odpowiedź #3 dnia: Październik 27, 2014, 23:22:55 »
Pocztówki były produkowane w wielu krajach.
Ale nigdzie nie zdobyły takiej popularności.

Marcin

  • Admin
  • Hero Member
  • *****
  • Wiadomości: 661
Odp: Kompatybilność płyt, gramofonów i igieł.
« Odpowiedź #4 dnia: Październik 27, 2014, 23:53:10 »
A płyty odwrotnie grające ,
od środka do zewnętrznego rowka. ?

Piotrek

  • Mod
  • Hero Member
  • *****
  • Wiadomości: 1370
    • Obrazki
Odp: Kompatybilność płyt, gramofonów i igieł.
« Odpowiedź #5 dnia: Październik 28, 2014, 05:34:52 »
Ale to w większości płyty szybkoobrotowe, "szerokorowkowe".
Chciałem się skupić na płytach pozornie w pełni kompatybilnych, a jednak nie do końca.

DarkB

  • Sr. Member
  • ****
  • Wiadomości: 483
Odp: Kompatybilność płyt, gramofonów i igieł.
« Odpowiedź #6 dnia: Listopad 24, 2014, 13:47:50 »
1) Rowek i sposób zapisu.
    Mono cięte z myślą o igłach 1mil
   Mono cięte z myślą o igłach 0,7mil (tak jak płyty stereo)
    Stereo cięte z myślą o igłach 0,7mil
   Kwadrofoniczne, z reguły pozwalające na odtwarzanie stereofoniczne igłami  0,7 mil.

Wszystkie te formaty da się poprawnie odtworzyć wkładką stereo z igłą sferyczną 0,7 mil, lub eliptycznymi 0,7 x 0,2;  0,7 x 0,3 i 0,7 x 0,4 mil.

Jednak dla osiągnięcia najlepszych rezultatów do płyt mono ciętych pod kątem igieł 1mil  może być przydatna igła 1 mil, która to jednak, w żadnym wypadku nie nadaje się do odtwarzania płyt stereo, kwadro, ani mono ciętych pod kątem igieł 0,7 mil.

Po czym rozpoznać, że płyta mono jest cięta pod kątem igieł 1 mil? Zakładam, że dotyczy to wszystkich 10 calowych wydawnictw (bo wtedy jeszcze nie było stereo) i wczesnych płyt 12 calowych (XL, bez równoległej wersji SXL)? Łatwiej chyba rozpoznać płyty cięte pod kątem 0,7 mil, bo to chyba te, na których jest adnotacja, że mogą być odtwarzane zarówno na gramofonach mono, jak i stereo. I czym się przejawiają "najlepsze rezultaty" po zastosowaniu do takich płyt igły 1 mil? Znaczy się, jakie będą różnice w stosunku do tej samej płyty odtwarzanej igłą 0,7 mil?

I przy okazji, jaką igłę najlepiej zakupić do wkładki Shure 71/75 do odtwarzania płyt 78 obr/min? Wreszcie mam gramofon pracujący z tą prędkością i czas, aby wydobyć z domu rodzinnego zalegające tam starocie ;)

Piotrek

  • Mod
  • Hero Member
  • *****
  • Wiadomości: 1370
    • Obrazki
Odp: Kompatybilność płyt, gramofonów i igieł.
« Odpowiedź #7 dnia: Listopad 24, 2014, 14:22:47 »
"Łatwiej chyba rozpoznać płyty cięte pod kątem 0,7 mil, bo to chyba te, na których jest adnotacja, że mogą być odtwarzane zarówno na gramofonach mono, jak i stereo."
 Nie, to nie tak.
Każdą płytę mono można na stereo.

Generalnie, można przyjąć, że wszystkie płyty z czasów  gdy dana wytwórnia nie tłoczyła jeszcze w stereo będą 1 mil, później może być różnie, zależy to od konkretnej wytwórni.

Po czym poznać?
Jak położysz na nią igłę 1 mil to nie będzie chciało grać :P


DarkB

  • Sr. Member
  • ****
  • Wiadomości: 483
Odp: Kompatybilność płyt, gramofonów i igieł.
« Odpowiedź #8 dnia: Listopad 24, 2014, 14:40:42 »
No dobra, ale czym się mają przejawiać te "najlepsze rezultaty"? Różnica w brzmieniu? Większa odporność na przeskoki? Jeszcze coś innego?

Piotrek

  • Mod
  • Hero Member
  • *****
  • Wiadomości: 1370
    • Obrazki
Odp: Kompatybilność płyt, gramofonów i igieł.
« Odpowiedź #9 dnia: Listopad 24, 2014, 15:38:17 »
Mniejsza zawartość ew. trzasków czy zniekształceń , lepsze śledzenie rowka, subiektywnie może brzmieć ogónie lepiej, jak wkładka oczko lepsza.
Poeksperymentuje coś więcej z tym, to podzielę się informacjami.

Piotrek

  • Mod
  • Hero Member
  • *****
  • Wiadomości: 1370
    • Obrazki
Odp: Kompatybilność płyt, gramofonów i igieł.
« Odpowiedź #10 dnia: Grudzień 01, 2014, 00:43:13 »
Dziś zacząłem zabawę z wkładką mono (MI) z igłą 1 mil, pierwsze wrażenia bardzo zachęcające, niebawem napiszę coś więcej.


chrzan49

  • Jr. Member
  • **
  • Wiadomości: 39
Odp: Kompatybilność płyt, gramofonów i igieł.
« Odpowiedź #11 dnia: Wrzesień 15, 2015, 20:59:08 »
Dzięki Piotrze za fachowy materiał.Zawsze uważalem że gramofon dla zbieracza to manual bez cudów.Z duża swoboda ramienia ale z wymiennymi headshellami aby łatwo  dopasować wkaldke i igle do rodzaju płyty.
Jeżeli zaś zbieramy tylko vinyle 12 cali to mozna wsio co zgra dobrze.
Pozdrawiam Tomasz